FAQ
Vragen en antwoorden over EPA’s
Waarom zou ik EPA’s belangrijk moeten vinden?
Op welke manier benadelen EPA’s arme landen?
Kunnen de arme landen niet van de onderhandelingstafel weglopen?
Wat zou Nederland kunnen doen?
Wat willen jullie met "Vrijhandel Voorbij"?
Deze FAQ over EPA’s zijn samengesteld door Both ENDS. Mocht je nog meer vragen hebben, stuur een e-mail naar: epa@bothends.org.
Wat zijn EPA’s?
EPA is de afkorting voor Economic Partnership Agreement.
EPA’s zij handelsovereenkomsten die op dit moment tussen de Europese Unie (met inbegrip van Nederland) en 77 arme landen - meestal voormalige kolonies van de EU - in Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan worden besproken.
De onderhandelingen werden geopend op 27 September 2002 en moeten eind 2007 zijn afgerond. Daarna zullen zij 'geratificeerd worden' (de verschillende landen kennen meerdere ratificatieprocessen). De uitkomsten zouden in 2008 in werking moeten treden.
Waarom zou ik EPA’s belangrijk moeten vinden?
Deze handelsovereenkomsten worden verondersteld goed voor de arme landen te zijn en ze te helpen zich verder te ontwikkelen. Echter, de voorstellen die nu op tafel liggen dreigen het tegenovergestelde effect te sorteren.
In 2005 stelde de Nederlandse regering dat ze ontwikkelingsbelangen centraal zou stellen in Nederlandse onderhandelingsposities. Maar in de Nederlandse inzet op gebied van EPA’s is er weinig van te zien; andere EU-lidstaten durven hierin vaak verder te gaan dan Nederland.
/1/faq/#">Naar boven
Hoe benadelen EPA’s arme landen?
Als gevolg van EPA’s worden arme landen gedwongen hun economieën te snel te ‘liberaliseren’. Kleine boeren en opkomende industrieën in die arme landen worden blootgesteld aan keiharde concurrentie met een van de meest effectieve economieën van de wereld: de EU. Zij worden geacht de concurrentie aan te gaan met grote Europese bedrijven en/of boeren die ondersteuning genieten die zij zich niet kunnen permitteren.
Het resultaat? De industrieën en de landbouwsector in die arme landen zullen verwoest worden. Er zal minder geld uit belastingen en tarieven gegenereerd kunnen worden om in gezondheidszorg en onderwijs te investeren en binnenlandse economieën zullen krimpen met alle desastreuze gevolgen van dien: kinderleed, werkloosheid, falende gezondheidszorg etc.
Het zijn niet alleen maatschappelijke organisaties die deze gevolgen vrezen, zelfs een eigen onafhankelijke studie van de EU over de gevolgen van EPA’s door Price Waterhouse Coopers komt tot de conclusie dat een land als bijvoorbeeld Kenia EPA’s duur zal komen te staan.
/1/faq/#">Naar boven
Wat is handelsliberalisering?
De 'liberalisering van de handel' is de naam voor grotere openstelling van ’s lands handel voor internationale invloeden, door middel van het verminderen van belastingen op goederen door de douane (die tarieven worden genoemd); vermindering van de beperking van de hoeveelheid van producten die het land binnen mogen (die quota's worden genoemd) en het openstellen van de economie voor privatisering. Het maakt deel uit van het begrip 'vrijhandel'.
Het probleem met vrijhandel is dat het slechts eerlijk verloopt wanneer alle kanten gelijk zijn; gelijke monniken, gelijke kappen - in deze wereld is dat alles behalve het geval.
De arme landen zijn in de laatste 20 jaar door instellingen zoals de Wereldbank, het Internationale Monetaire Fonds (IMF) en door bepaalde voorwaarden verbonden aan 'ontwikkelingshulp’, gedwongen hun economieën te 'liberaliseren'. Daarnaast moeten ze ook onderhandel binnen WTO-verband, de wereldhandelsorganisatie en met hetzelfde doel moeten er aan dit lijstje nu ook nog de EPA’S worden toegevoegd.
Veel maatschappelijke organisaties geloven dat deze 'gedwongen liberalisering' in de laatste 20 jaar tot een verhoging van de armoede heeft geleid . De ontwikkelingsorganisatie Christian Aid heeft becijferd dat vrijhandel Afrika rond 270 miljard dollar heeft gekost. Maar ondanks de groeiende bewijslast dat gedwongen handelsliberalisering geen armoede vermindert, blijven de rijke landen hetzelfde medicijn voorschrijven en worden de arme landen in een dwangbuis gepropt.
In plaats daarvan hebben de arme landen de vrijheid en het recht nodig hun industrieën en landbouwers te beschermen en te steunen tot zij sterk genoeg zijn om internationaal te concurreren.
/1/faq/#">Naar boven
Hoe staat het met de WTO?
De wereldhandelsorganisatie (WTO) is het lichaam waar leden trachten mondiale handelsovereenkomsten te sluiten die voor alle leden van toepassing zijn.
EPA’s zijn in tegenstelling tot zulke WTO-overeenkomsten bilaterale en tevens regionale handelsovereenkomsten (met andere woorden RTA’s voor Regional Trade Agreements), dus onderhandelingen over handelsliberalisering tussen groepen van landen. Voorbeelden van zulke regionale vrijhandelsverdragen zijn de reeds bestaande Vrijhandelszone tussen de V.S., Canada en Mexico met de afkorting NAFTA, of de lopende onderhandelingen tussen een groep landen in Zuid Amerika met de naam Mercosur en de EU.
Binnen de WTO worden ook afspraken gemaakt over zulke regionale handelsovereenkomsten. Tijdens de start van de lopende WTO ronde in de stad Doha (Qatar) werd afgesproken om regels aan te passen, zodat er meer rekening zou kunnen worden gehouden met de speciale positie van ontwikkelingslanden binnen deze regionale onderhandelingen. Tot nu toe zijn deze echter niet van de grond gekomen en het is de vraag of dat ooit zal gebeuren.
WTO-onderhandelingen kunnen problematisch verlopen maar er is intussen sprake van grotere interesse en aandacht voor processen binnen de WTO, ook in de media.
Eén van de grootste problemen met EPA’s is juist dat er zeer weinig publiciteit aan de onderhandelingen wordt gegeven. Bovendien verloopt het onderhandelingsproces in alle beslotenheid en is er dientengevolge nauwelijks sprake van transparantie en toezicht. Op die manier wordt het wel heel moeilijk om erachter te komen wat er concreet speelt. Men vreest dat dit ruimte biedt om oneerlijke druk op ACS-landen uit te oefenen.
/1/faq/#">Naar boven
Waarom doet de EU dit?
Ten eerste zijn er EU-leden die geloven dat verdere liberalisering van de economieën in arme landen wel degelijk tot armoedevermindering zal leiden. Dientengevolge zullen wij harder moeten werken om aan te tonen dat dit niet automatisch het geval is. Daarnaast hebben EU-leden zo hun eigen agenda en economische belangen, en zouden betere toegang tot meer markten voor hun bedrijven en goederen willen. En dan worden EPA’s ook nog eens gebruikt om onderhandelingen door te duwen over onderwerpen die de arme landen reeds binnen de WTO hebben verworpen.
/1/faq/#">Naar boven
Kunnen de arme landen niet van de onderhandelingstafel weglopen?
De ACS-landen hebben hun bezwaren tegen de onderhandelingen vanaf het begin af laten horen. Ze zeggen dat zij nog niet sterk genoeg zijn om de open concurrentie met de machtige industrieën van de EU aan te kunnen. Zij hebben gezien wat de gevolgen van liberalisering in het verleden zijn geweest en zijn niet klaar voor meer van hetzelfde. Maar de EU luistert niet. Veel ACS-landen zijn afhankelijk van ontwikkelingshulp van de EU. Dat maakt het voor hen moeilijk om een harde positie in te nemen en zonder alternatieven hebben zij weinig keus. Sterker nog, ACS-landen kregen een ultimatum: als zij toegang willen houden tot de markten van de EU, moeten zij in ruil daarvoor hun markten voor de EU openstellen.
/1/faq/#">Naar boven
Wat zou Nederland kunnen doen?
De Europese Commissie voert de onderhandelingen namens de lidstaten van de EU. Echter, de Commissie krijgt zijn mandaat van de lidstaten. Deze lidstaten kunnen ervoor kiezen om dat mandaat te veranderen. Diverse EU-landen waaronder het Verenigd Koninkrijk hebben binnen de EU al een kritisch geluid laten horen. Ook Nederland zou haar stem kunnen verheffen. Onder druk van leden van de Tweede Kamer heeft het Ministerie van Economische Zaken intussen toegezegd naar mogelijke alternatieven te zullen kijken.
Dat is een eerste winst en beloning voor de gemeenschappelijke inzet van Nederlandse groepen rond EPA’s in de afgelopen twee jaar. Maar zonder druk van buiten zou Nederland haar nek vermoedelijk niet ver uitsteken. Om ook andere lidstaten meer in beweging te krijgen werken Nederlandse organisaties nauw samen met andere groepen in Europa.
Wij zouden de Nederlandse regearing aan haar belofte moeten houden om zich voor eerlijke handelsrelaties met arme landen in te zetten, zoals in de Verenigde Naties is afgesproken. Ook de komende regering zou zich hier rekenschap van moeten geven.
/1/faq/#">Naar boven
Wat willen jullie met “Vrijhandel Voorbij!”?
Wij willen EPA’s in hun huidige vorm tegenhouden en alternatieve handelsovereenkomsten ontwikkelen die arme landen in staat stellen zich op een duurzame manier te ontwikkelen en rekening houden met de belangen van kwetsbare groepen in hun samenlevingen.
/1/faq/#">Naar boven
